[ARTYKUŁ] Raptory są super!
: 5 stycznia 2011, o 20:56
Pamiętacie raptory z „Parku Jurajskiego”? Zwinne, szybkie, polujące grupowo i w dodatku wyjątkowo inteligentne drapieżniki? Mimo że o wiele mniejsze od tyranozaura, stanowiły równie potworne zagrożenie dla bohaterów. Choć reżyser Steven Spielberg powiększył znacznie welociraptory, niedługo potem okazało się, że istniały gatunki dużo większe od tych filmowych! Niektóre były wyższe od dorosłego człowieka i mierzyły 2,5 metra wysokości, a może nawet więcej!
Raptory są jednymi z najbardziej niesamowitych dinozaurów. Wiele lat temu właśnie jeden z nich - welociraptor był moim ulubionym dinozaurem. Do dziś mnie fascynują - szczególnie nowo odkryte, dziwaczne, jak austroraptor, balaur czy anchiornis (a Ty, którego lubisz najbardziej?).
Dzięki nowym odkryciom został zmieniony wizerunek gadzich, pokrytych łuskami raptorów. Okazało się, że dinozaury te były pokryte piórami, a niektóre nawet latały! Dziś naukowcy sądzą, że właśnie raptory były najbliższymi krewniakami ptaków. Nie wszystkie siały grozę wśród innych zwierząt. Wiele z nich pożywiało się także roślinnością. Raptory, czyli fachowo deinonychozaury dzielą się na dwie grupy - dromeozaurydy i troodontydy (trzecią grupą mogą być archeopterygidy). Oto niektóre z nich:
Velociraptor
![Obrazek](http://www.healthstones.com/dinosaurstore/papo_dinosaur_toys/papo_velociraptor_dinosaur_toys/papo_velociraptor_dinosaur_toys.jpg)
Wizerunek inspirowany "Parkiem Jurajskim"
![Obrazek](http://i53.tinypic.com/51sw2o.jpg)
Współczesny wizerunek
Długość: 2 m
Kiedy żył: późna kreda - 75 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny i Mongolia
Co jadł: dinozaury rogate i grubogłowe, jaszczurki
Rodzina: dromeozaurydy
„Szybki rabuś” to pierwowzór słynnych raptorów z Parku Jurajskiego. Velociraptor był bardzo zaciekłym drapieżnikiem. Nasi rodacy odnaleźli uczepione siebie szkielety tego raptora i protocertopsa. Oba dinozaury zginęły razem, podczas zażartej walki! Jeden z gatunków został nazwany na cześć polskiej badaczki - prof. Halszki Osmólskiej (1930-2008).
Zobacz też dłuższy opis.
Microraptor
![Obrazek](http://pu.i.wp.pl/k,NjMzODAyODIsNDU1MTYwODE=,f,BMImg_28367_28367_dinosaurs-050-microap.jpg)
Szybujący mikroraptor
Długość: 0,5-1 m
Kiedy żył: wczesna kreda - 120 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny
Co jadł: ssaki, ptaki, jaszczurki, owady
Rodzina: dromeozaurydy
Naukowcy nazwali tego dinozaura mikroraptorem, bo był najmniejszy z tej grupy. Miał on skrzydła, i to aż 4! Szybował z drzewa na drzewo we wczesnokredowych lasach, łapiąc przy okazji swoje ofiary. W brzuchu mikroraptora naleziono nawet szczątki ostatniego posiłku - małego ssaka!
Zobacz też dłuższy opis.
Anchiornis
![Obrazek](http://scienceblogs.com.br/brazillion/Anchiornis_martyniuk.jpg)
Anchiornis w kolorach jak za życia
Długość: 60 cm
Kiedy żył: późna jura - 160 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny
Co jadł: owady, rośliny?
Rodzina: archeopterygidy albo troodontydy
Anchiornis był tak podobny do ptaków, że nazwano go „prawie ptakiem”. Dopiero później naukowcy stwierdzili, że to jeden z raptorów. Znane są setki jego skamielin. Naukowcom udało się nawet ustalić kolor jego piór! Obok swego krewniaka nazwanego Xiaotingia, Anchiornis jest najstarszym z raptorów. Ukazuje, z jakich zwierząt powstały późniejsze raptory oraz ptaki. Podobnie jak mikroraptor, był nadrzewnym łowcą. Być może wzbogacał dietę o liście drzew.
Zobacz też dłuższy opis.
Austroraptor
![Obrazek](http://4.bp.blogspot.com/_0H4R-OWfHRA/S4vQ14F7XiI/AAAAAAAAAWM/zHkd8yDBLgs/s400/Austroraptor-Strikes-Back.png)
Austroraptor z upolowaną rybą
Długość: 5-7 m
Kiedy żył: późna kreda - 70 milionów lat temu
Gdzie: Ameryka Południowa - Argentyna
Co jadł: ryby, inne dinozaury?
Rodzina: dromeozaurydy
Austroraptor, czyli „południowy rabuś” był jednym z największych raptorów. Wysoki na ponad 2 metry i z 80-centymetrową czaszką, musiał budzić przerażenie. Był przedstawicielem niezwykłej linii raptorów z południowej półkuli. Jego ręce były bardzo krótkie, a zęby przypominały zęby spinozaurów!
Zobacz też dłuższy opis.
Troodon
![Obrazek](http://www.ava.nazwa.pl/dinozaury2/php/images/rsgallery/display/troodon-formosus.jpg.jpg)
Troodonty potrafiły bardzo szybko biegać
Długość: 4 m
Kiedy żył: późna kreda - 75 milionów lat temu
Gdzie: Ameryka Północna - USA, Kanada
Co jadł: ssaki, ptaki, młode dinozaury, rośliny?
Rodzina: troodontydy
Troodon był prawdziwym mistrzem polowania w nocy. Gdyby przenieść się w czasie do mrocznych lasów Ameryki Północnej, można by się z nim spotkać twarzą w twarz - jego oczy były bowiem skierowane do przodu! W dodatku były niezwykle duże. Niektórzy naukowcy sądzą jednak, że zjadał także rośliny. Na Alasce znaleziono zęby dużych, polarnych troodontów.
Utahraptor
![Obrazek](http://www.abc.net.au/dinosaurs/fact_files/sky/images/utahraptor_z1.jpg)
Utahraptor z "Wędrówek z dinozaurami"
Długość: 5-7 m
Kiedy żył: wczesna kreda - 125 milionów lat temu
Gdzie: Ameryka Północna - USA
Co jadł: iguanodonty, zauropody, dinozaury pancerne
Rodzina: dromeozaurydy
Gdy w 1993 roku nakręcono „Park Jurajski”, znawcy dinozaurów stwierdzili, że filmowe raptory są wiele za duże. Szybko okazało się, że niektóre były jeszcze większe. „Raptor z Utah” osiągał rozmiary austroraptora, ale był znacznie masywniejszy i bardziej niebezpieczny! Niektóre szczątki wskazują, że miał ponad 10 m! Zapewne polował na większe dinozaury.
Zobacz też dłuższy opis.
Mei
![Obrazek](http://www.sdnn.com/files/2010/03/dinosaur-exhibit.jpg)
Dwa mei - śpiący i czuwający
Długość: 50 cm (młody osobnik)
Kiedy żył: wczesna kreda - 125 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny
Co jadł: owady, rośliny?
Rodzina: troodontydy
Gdy naukowcy odkryli kilka lat temu szczątki mei, nie kryli zdumienia. Odnaleziony okaz był skulony, głowę miał schowaną pod pachą i w dodatku przykrył się ogonem - zupełnie jak śpiący ptak! Ten maleńki krewny troodonta jest rekordzistą wśród dinozaurów. Żaden dinozaur nie może się pochwalić krótszą nazwą!
Zobacz też dłuższy opis.
Balaur
![Obrazek](http://3.bp.blogspot.com/_2BVkXD-jzrg/THzZKjKSa-I/AAAAAAAABNA/sbQ9euJIUq4/s1600/Balaur4p.jpg)
Nie odnaleziono czaszki balaura - może w ogóle nie miał zębów?
Długość: 2 m
Kiedy żył: późna kreda - 70 milionów lat temu
Gdzie: Europa - Ruminia
Co jadł: rośliny
Rodzina: dromeozaurydy
Balaur to nowo odkryty, dziwaczny kuzyn welociraptora. W przeciwieństwie do swojego krewniaka mógł być... jaroszem! Był tęższy niż inne raptory. Miał wiele ptasich cech. Przednie łapy balaura miały tylko po dwa pazury - jak u tyranozaura. Miał za to dodatkowe szpony na stopach!
Zobacz też dłuższy opis.
Głodny wiedzy? Czytaj też artykuły: o dromeozaurach i o troodontach.
Źródła ilustracji: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
Artykuł powstał dwa lata temu dla Projektu Gobi, teraz ulepszyłem i dodałem jeszcze anchiornisa i balaura.
Raptory są jednymi z najbardziej niesamowitych dinozaurów. Wiele lat temu właśnie jeden z nich - welociraptor był moim ulubionym dinozaurem. Do dziś mnie fascynują - szczególnie nowo odkryte, dziwaczne, jak austroraptor, balaur czy anchiornis (a Ty, którego lubisz najbardziej?).
Dzięki nowym odkryciom został zmieniony wizerunek gadzich, pokrytych łuskami raptorów. Okazało się, że dinozaury te były pokryte piórami, a niektóre nawet latały! Dziś naukowcy sądzą, że właśnie raptory były najbliższymi krewniakami ptaków. Nie wszystkie siały grozę wśród innych zwierząt. Wiele z nich pożywiało się także roślinnością. Raptory, czyli fachowo deinonychozaury dzielą się na dwie grupy - dromeozaurydy i troodontydy (trzecią grupą mogą być archeopterygidy). Oto niektóre z nich:
Velociraptor
![Obrazek](http://www.healthstones.com/dinosaurstore/papo_dinosaur_toys/papo_velociraptor_dinosaur_toys/papo_velociraptor_dinosaur_toys.jpg)
Wizerunek inspirowany "Parkiem Jurajskim"
![Obrazek](http://i53.tinypic.com/51sw2o.jpg)
Współczesny wizerunek
Długość: 2 m
Kiedy żył: późna kreda - 75 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny i Mongolia
Co jadł: dinozaury rogate i grubogłowe, jaszczurki
Rodzina: dromeozaurydy
„Szybki rabuś” to pierwowzór słynnych raptorów z Parku Jurajskiego. Velociraptor był bardzo zaciekłym drapieżnikiem. Nasi rodacy odnaleźli uczepione siebie szkielety tego raptora i protocertopsa. Oba dinozaury zginęły razem, podczas zażartej walki! Jeden z gatunków został nazwany na cześć polskiej badaczki - prof. Halszki Osmólskiej (1930-2008).
Zobacz też dłuższy opis.
Microraptor
![Obrazek](http://pu.i.wp.pl/k,NjMzODAyODIsNDU1MTYwODE=,f,BMImg_28367_28367_dinosaurs-050-microap.jpg)
Szybujący mikroraptor
Długość: 0,5-1 m
Kiedy żył: wczesna kreda - 120 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny
Co jadł: ssaki, ptaki, jaszczurki, owady
Rodzina: dromeozaurydy
Naukowcy nazwali tego dinozaura mikroraptorem, bo był najmniejszy z tej grupy. Miał on skrzydła, i to aż 4! Szybował z drzewa na drzewo we wczesnokredowych lasach, łapiąc przy okazji swoje ofiary. W brzuchu mikroraptora naleziono nawet szczątki ostatniego posiłku - małego ssaka!
Zobacz też dłuższy opis.
Anchiornis
![Obrazek](http://scienceblogs.com.br/brazillion/Anchiornis_martyniuk.jpg)
Anchiornis w kolorach jak za życia
Długość: 60 cm
Kiedy żył: późna jura - 160 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny
Co jadł: owady, rośliny?
Rodzina: archeopterygidy albo troodontydy
Anchiornis był tak podobny do ptaków, że nazwano go „prawie ptakiem”. Dopiero później naukowcy stwierdzili, że to jeden z raptorów. Znane są setki jego skamielin. Naukowcom udało się nawet ustalić kolor jego piór! Obok swego krewniaka nazwanego Xiaotingia, Anchiornis jest najstarszym z raptorów. Ukazuje, z jakich zwierząt powstały późniejsze raptory oraz ptaki. Podobnie jak mikroraptor, był nadrzewnym łowcą. Być może wzbogacał dietę o liście drzew.
Zobacz też dłuższy opis.
Austroraptor
![Obrazek](http://4.bp.blogspot.com/_0H4R-OWfHRA/S4vQ14F7XiI/AAAAAAAAAWM/zHkd8yDBLgs/s400/Austroraptor-Strikes-Back.png)
Austroraptor z upolowaną rybą
Długość: 5-7 m
Kiedy żył: późna kreda - 70 milionów lat temu
Gdzie: Ameryka Południowa - Argentyna
Co jadł: ryby, inne dinozaury?
Rodzina: dromeozaurydy
Austroraptor, czyli „południowy rabuś” był jednym z największych raptorów. Wysoki na ponad 2 metry i z 80-centymetrową czaszką, musiał budzić przerażenie. Był przedstawicielem niezwykłej linii raptorów z południowej półkuli. Jego ręce były bardzo krótkie, a zęby przypominały zęby spinozaurów!
Zobacz też dłuższy opis.
Troodon
![Obrazek](http://www.ava.nazwa.pl/dinozaury2/php/images/rsgallery/display/troodon-formosus.jpg.jpg)
Troodonty potrafiły bardzo szybko biegać
Długość: 4 m
Kiedy żył: późna kreda - 75 milionów lat temu
Gdzie: Ameryka Północna - USA, Kanada
Co jadł: ssaki, ptaki, młode dinozaury, rośliny?
Rodzina: troodontydy
Troodon był prawdziwym mistrzem polowania w nocy. Gdyby przenieść się w czasie do mrocznych lasów Ameryki Północnej, można by się z nim spotkać twarzą w twarz - jego oczy były bowiem skierowane do przodu! W dodatku były niezwykle duże. Niektórzy naukowcy sądzą jednak, że zjadał także rośliny. Na Alasce znaleziono zęby dużych, polarnych troodontów.
Utahraptor
![Obrazek](http://www.abc.net.au/dinosaurs/fact_files/sky/images/utahraptor_z1.jpg)
Utahraptor z "Wędrówek z dinozaurami"
Długość: 5-7 m
Kiedy żył: wczesna kreda - 125 milionów lat temu
Gdzie: Ameryka Północna - USA
Co jadł: iguanodonty, zauropody, dinozaury pancerne
Rodzina: dromeozaurydy
Gdy w 1993 roku nakręcono „Park Jurajski”, znawcy dinozaurów stwierdzili, że filmowe raptory są wiele za duże. Szybko okazało się, że niektóre były jeszcze większe. „Raptor z Utah” osiągał rozmiary austroraptora, ale był znacznie masywniejszy i bardziej niebezpieczny! Niektóre szczątki wskazują, że miał ponad 10 m! Zapewne polował na większe dinozaury.
Zobacz też dłuższy opis.
Mei
![Obrazek](http://www.sdnn.com/files/2010/03/dinosaur-exhibit.jpg)
Dwa mei - śpiący i czuwający
Długość: 50 cm (młody osobnik)
Kiedy żył: wczesna kreda - 125 milionów lat temu
Gdzie: Azja - Chiny
Co jadł: owady, rośliny?
Rodzina: troodontydy
Gdy naukowcy odkryli kilka lat temu szczątki mei, nie kryli zdumienia. Odnaleziony okaz był skulony, głowę miał schowaną pod pachą i w dodatku przykrył się ogonem - zupełnie jak śpiący ptak! Ten maleńki krewny troodonta jest rekordzistą wśród dinozaurów. Żaden dinozaur nie może się pochwalić krótszą nazwą!
Zobacz też dłuższy opis.
Balaur
![Obrazek](http://3.bp.blogspot.com/_2BVkXD-jzrg/THzZKjKSa-I/AAAAAAAABNA/sbQ9euJIUq4/s1600/Balaur4p.jpg)
Nie odnaleziono czaszki balaura - może w ogóle nie miał zębów?
Długość: 2 m
Kiedy żył: późna kreda - 70 milionów lat temu
Gdzie: Europa - Ruminia
Co jadł: rośliny
Rodzina: dromeozaurydy
Balaur to nowo odkryty, dziwaczny kuzyn welociraptora. W przeciwieństwie do swojego krewniaka mógł być... jaroszem! Był tęższy niż inne raptory. Miał wiele ptasich cech. Przednie łapy balaura miały tylko po dwa pazury - jak u tyranozaura. Miał za to dodatkowe szpony na stopach!
Zobacz też dłuższy opis.
Głodny wiedzy? Czytaj też artykuły: o dromeozaurach i o troodontach.
Źródła ilustracji: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
Artykuł powstał dwa lata temu dla Projektu Gobi, teraz ulepszyłem i dodałem jeszcze anchiornisa i balaura.